Edebiyat Müfredata Sığar mı?

Edebiyat, malzemesi dil, kaynağı yaşantılar ve hayal gücü olan bir yaratıcılık, baş­ka bir deyişle bir sanat dalıdır.” Gürsel Aytaç

“Edebiyat, okuyana estetik bir tat vermek amacıyla yazılmış olan ya da böyle bir amacı bulunmasa bile, biçimsel özellikleriyle bu düzeye ulaşabilen bütün yazılı yapıtlardır.” Özdemir İnce

20. yy.a ait iki tanıma yer verdim yazımın girişinde. İkisi de edebiyatın farklı yönlerini vurguluyor. Her tanım, haliyle bir şeyleri kapsarken daha fazlasını dışarıda bırakıyor.

İngiliz akademisyen John Sutherland ise Edebiyatın Kısa Tarihi adlı eserinde edebiyatı “insan zihninin çevresindeki dünyayı ifade etme ve yorumlama yeteneğinin zirvesi” olarak tanımlar. Latince littera‘dan gelen literature sözcüğü ise “writing formed with letters” yani harflerden oluşan şeyler/ yazılı formlar anlamına gelmektedir. Bizde ise edebiyye’nin çoğul eki “-ât” almış şekli olan edebiyyât terimi, başta ilmü’l-edeb’in karşılığı olarak edebî ilimlerin tamamını ifade etmekteyse de 19. yy.da “duygu, düşünce ve hayallerin sözlü ve yazılı olarak güzel ve etkili bir şekilde anlatılması sanatı” olarak daha net bir çerçevede kullanılmaya başlanmıştır.  Fakat unutulmamalıdır ki bu dönemde edebiyata yüklenen özel görevlerin başında “terbiye-i efkâr ve tehzib-i ahlak (düşünceleri eğitmek ahlakı düzeltmek)” geliyordu.

Bugünse sanatın kimseye bir şeyler öğretme amacının olmadığını, sezdirerek kendine has bir alımlama sürecinde anlam kazandığını ifade ediyoruz derslerimizde. Yani sanat eserinin anlamı değil okunduğu, seyredildiği ve duyulduğu yerde kazandığı anlamlar vardır. Bu da onun başka özelliğidir.  Bu metinler “alıcı” durumundaki kişide tamamlanır. Metni, kendi kültür birikimimiz ve içinde bulunduğumuz ruh haline göre yorumlayıp  anlamlandırırız bir bakıma.

Hal böyleyken önümüze devlet tarafından konulan müfredata ve kitaplara baktığımızda, “sanat olarak edebiyat”ı öğrencilere tanıtmak ve sevdirmek yerine yalnızca sınavlar için ezberlenip unutulmaya mahkum olacak yüzlerce edebiyat tarihi malzemesinin yığıldığını görüyoruz. Örnek verecek olursak divan edebiyatında yer alan birçok nazım biçiminin ve onlarla ilgili terimlerin lise çağındaki öğrencilere ezberletilmesinin/ öğretilmesinin angaryadan başka bir şey olmadığını düşünüyorum. Buna benzer oldukça spesifik bilgilerin, edebiyat sevgisi kazanmış insanların üniversitede yahut daha ileride kendi merak ve istekleriyle öğrenebileceğine inanıyorum.

Lise edebiyat müfredatı için şöyle bir hayalim var. Düşünün ki  ilk 2 yıl, Türkçenin ve Türk edebiyatının tarihi gelişimine yer veriliyor. Metin türleri de -günümüzdeki kadar- detaya girilmeksizin ve kimseyi onlarca terimi ezberlemek zorunda bırakmadan ortaya konmuş. Son 2 yılda ise masal, hikaye, şiir, roman gibi türler yüzyıllara göre diğer ulusların edebi eserleriyle karşılaştırmalı biçimde işleniyor.  Mesela 19. yy.daki gelişmelerin, değişimlerin toplumları nasıl etkilediğini ve tüm bunların edebiyata ne şekilde yansıdığını eserler üzerinden konuşup tartışıyoruz. Edebiyatın sinemayla, sosyal medyayla, gelecekle ilişkisini ele alan üniteler, yine ürünler üzerinden öğrencilerin etkin biçimde katılımıyla işleniyor. Dil bilgisi çalışmaları yazım, noktalama kuralları ve anlatım bozukluğu gibi doğrudan günlük yaşamda karşılığı olan konular üzerinde yoğunlaşmış… Her öğrenci, seçtiği bir yazı türünde (şiir, roman, deneme, eleştiri…) 4 yıl boyunca ürettiği yazılardan oluşan kitap boyutunda bir dosya teslim ederek liseden mezun oluyor.

Böyle sürüp gidiyor hayallerim, öğrenciler “Gazelin “matla” ile “makta” bölümlerini ezberleyelim mi, sınavda çıkar mı?” diye sorarken. Çıkmaz, demek isterdim test kitaplarını, konu değerlendirme sınavlarını, TYT’yi unutmuş olarak…

Ezberleyin!

Ali Esen

Reklamlar

Yazar: lapeaudumonde

1987’de Çanakkale'nin Biga ilçesinde doğdum. İstanbul Üniversitesi, Türk Dili ve Edebiyatı bölümünden 2010 yılında mezun oldum. —— I was born in Biga/ Canakkale/ Turkey in 1987. Graduated from the Department of Turkish Language and Literature (Turkology) at Istanbul University in 2010. I am Istanbul based freelance photographer. —— Ekipmanlar/ Equipments Nikon F601 Kodak TRI-X 400 Professional Black-and-White, 35mm Film Nikon D80 Nikon 50mm f/1.8 AF-D Samsung Galaxy J7 Prime —— İletişim/ Contact aliesen@hotmail.com

One thought on “Edebiyat Müfredata Sığar mı?”

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s